Wat zijn primitieve reflexen?
Ieder kind komt ter wereld met een aantal automatische bewegingen. Dat zijn de primitieve reflexen. Ze helpen een baby tijdens de geboorte en in de eerste maanden daarna.
Een paar bekende voorbeelden:
- De grijpreflex: een baby pakt je vinger stevig vast als je de handpalm aanraakt.
- De Moro-reflex: de schrikreactie waarbij de armpjes ineens opengaan, bijvoorbeeld bij een hard geluid of als je denkt dat je kindje slaapt en je het weg wil leggen.
- De asymmetrische tonische nekreflex (ATNR): draait een baby het hoofd opzij, dan strekt de arm aan die kant zich wat uit.
- De Galant-reflex: strijk je naast de wervelkolom over de rug van een baby, dan buigt het lijfje naar die kant. Met deze slingerende beweging helpt een baby zelf mee tijdens de geboorte.
In de loop van de eerste levensjaren maken deze reflexen geleidelijk plaats voor bewegingen die een kind zelf leert sturen. Dat noemen we integratie. De reflexen verdwijnen niet helemaal: ze gaan naar de achtergrond en blijven beschikbaar voor momenten waarop je lichaam zich snel moet beschermen. De primitieve reflexen heeft een kind nodig om bepaalde bewegingen en patronen goed aan te leren. Als ze goed geïntegreerd worden, kan het vervolg van de ontwikkeling ook goed verlopen. Zijn ze nog niet goed geïntegreerd, dan kosten volgende stapjes in de ontwikkeling, zoals schrijven of lezen, meer moeite dan eigenlijk nodig is.
Wanneer reflexen nog zichtbaar zijn
In mijn praktijk zie ik veel schoolkinderen bij wie die vroege reflexen nog niet goed geïntegreerd zijn. Je spreekt dan van niet-geïntegreerde of blijvende reflexen. Wat ouders mij vertellen, lijkt vaak op elkaar. Hun kind:
- heeft moeite om rechtop te blijven zitten aan tafel;
- wordt snel moe van schrijven of houdt de pen erg krampachtig vast;
- vindt eten met mes en vork lastig;
- is onhandig bij balanceren, fietsen of zwemmen;
- is snel afgeleid of onrustig in de klas;
- is vaak gespannen en komt moeilijk tot rust;
- reageert schrikachtig op geluid of aanraking.
Wat mij bij deze kinderen vaak opvalt, is hoe hard ze werken om mee te komen. Zitten, schrijven of stilstaan kost ze meer energie dan andere kinderen, en dat zie je terug in hun houding, hun bewegingen en soms in vermoeidheid of frustratie. Tegelijk kunnen dezelfde signalen ook een andere oorzaak hebben. Daarom kijk ik altijd naar het hele kind, en niet alleen naar de reflexen. Het onderzoek naar primitieve reflexen bij schoolkinderen is nog volop in ontwikkeling.
Hoe ik ernaar kijk
Tijdens een eerste afspraak neem ik eerst de tijd voor jullie verhaal. Hoe verliep de zwangerschap en de geboorte? Hoe ging de motorische ontwikkeling in de eerste jaren? En waar loopt je kind nu tegenaan?
Daarna kijk ik hoe je kind beweegt, hoe het lichaam reageert op houding en beweging, en of er nog reflexmatige reacties zichtbaar zijn. Ik kijk ook naar de rest van het lichaam, zoals de beweeglijkheid van de rug, het bekken en het hoofd.
Bij kinderen bij wie de schrikreflex nog actief is, zie ik regelmatig dat ze tijdens het spelen de adem vasthouden of veel zuchten. Het middenrif speelt bij die schrikreactie een belangrijke rol. Daarom kijk ik ook naar de ademhaling en naar hoe vrij het middenrif kan bewegen.
In de behandeling werk ik met zachte osteopathische technieken, afgestemd op wat ik bij jouw kind zie. Mijn ervaring is dat kinderen daarna vaak meer ontspannen in hun lijf zitten, en dat helpt bij het integreren van de reflexen. Daarnaast kunnen oefeningen thuis helpen. Soms geef ik daarvoor een paar eenvoudige oefeningen mee, afgestemd op je kind. Ieder kind reageert anders, dus hoe snel je verandering ziet, verschilt.
Denk ik dat het goed is dat ook iemand anders meekijkt, bijvoorbeeld de huisarts of een kinderfysiotherapeut, dan bespreek ik dat met je en verwijs ik je door.
Osteopathie en reflexintegratie: wat is het verschil?
Misschien heb je al eens gehoord van reflexintegratietherapie. Daarbij doet een kind vaste bewegingsoefeningen, meestal een aantal weken tot maanden dagelijks thuis. Zo leert het lichaam de reflexen alsnog te integreren. Dat vraagt doorzettingsvermogen, van je kind en van jou.
Als osteopaat werk ik op een andere manier. Met zachte technieken werk ik via het lichaam op het zenuwstelsel. Ik kijk waar het lichaam van je kind nog in een beschermende stand staat, bijvoorbeeld bij het middenrif, de nek of het bekken, en help het lichaam om daar weer uit te komen. Ik merk dat er dan meer ruimte ontstaat om de reflexen te integreren.
Mijn ervaring is dat kinderen daardoor vaak minder lang hoeven te oefenen. Soms is de behandeling genoeg, soms geef ik er een paar eenvoudige oefeningen bij. Beide manieren kunnen elkaar ook goed aanvullen.
Waarom dit onderwerp mij bezighoudt
Sinds 2018 assisteer ik mijn collega Laurie van Stillness in Health bij haar cursus over primitieve reflexen voor osteopaten bij Pro-Osteo. Doordat Laurie zichzelf blijft verdiepen in het onderwerp, merk ik dat ook ik daar nog iedere keer weer nieuwe inzichten op doe. Die kennis neem ik mee naar de praktijk.
Wil je meer lezen over reflexen en oefeningen? Kijk dan ook eens op de website van mijn collega Laurie Kolfoort van Osteowestland.
Veelgestelde vragen over primitieve reflexen
Vanaf welke leeftijd kan mijn kind hiervoor komen?
Ik zie kinderen van alle leeftijden. Bij schoolkinderen van ongeveer 4 tot 12 jaar komt deze vraag het vaakst voor.
Kan ik zelf zien of mijn kind nog primitieve reflexen heeft?
Dat is lastig. Veel signalen kunnen ook een andere oorzaak hebben. Tijdens het onderzoek kijk ik hier gericht naar, samen met de rest van het lichaam.
Heeft mijn kind dyslexie of ADHD door niet-geïntegreerde reflexen? Dat is niet aangetoond. Een diagnose als dyslexie of ADHD stel ik ook niet. Wat ik wel doe, is kijken hoe het lichaam van je kind beweegt en reageert, en of de reflexen daarin meespelen. Osteopathie kan zo een aanvulling zijn op de begeleiding die je kind al krijgt.
Gaan primitieve reflexen niet vanzelf weg?
Bij de meeste kinderen wel. Door veel te bewegen, te rollen, te kruipen en te spelen integreren de reflexen in de eerste levensjaren vanzelf. Bij sommige kinderen gaat dat minder makkelijk. Waarom dat bij het ene kind anders loopt dan bij het andere, is niet altijd te zeggen.
Mijn kind plast nog in bed. Kan dat met reflexen te maken hebben? Bedplassen komt bij jonge kinderen vaak voor en kan verschillende oorzaken hebben. In de praktijk zie ik soms dat een nog actieve Galant-reflex meespeelt. Tijdens het onderzoek kijk ik daar gericht naar. Zie ik aanleiding voor ander onderzoek, dan bespreek ik dat met je.
Hoeveel behandelingen zijn nodig? Dat verschilt per kind. Na de eerste afspraak bespreek ik met je wat ik zie en wat een logische vervolgstap is.
Moet mijn kind thuis oefeningen doen?
Soms helpen oefeningen. Dan geef ik een paar eenvoudige oefeningen mee die goed in jullie dag passen, en kijken we bij de volgende afspraak hoe het gaat.
Wat is het verschil met een reflexintegratietherapeut?
Een reflexintegratietherapeut werkt vooral met gerichte bewegingsoefeningen. Als osteopaat kijk ik daarnaast naar het hele lichaam, zoals het middenrif, de rug, het bekken en het hoofd, en werk ik met zachte technieken. Waar nodig vul ik dat aan met oefeningen voor thuis.
Wordt het vergoed?
Osteopathie wordt door veel zorgverzekeraars (gedeeltelijk) vergoed vanuit de aanvullende verzekering. Kijk voor meer informatie op de pagina Tarieven en vergoedingen.
Lees ook
Herken je iets van je eigen kind in dit verhaal?
Heb je na het lezen van deze pagina nog vragen, of wil je laten kijken hoe het met de reflexen van je kind gaat? Je bent van harte welkom voor een osteopathisch onderzoek.